Z końcem kwietnia kraje członkowskie UE zaprzestały ograniczania swobodnego dostępu do rynków pracy obywatelom ośmiu państw, które przystąpiły do Wspólnoty w 2004 roku, w tym Polsce. Ustanowienie pełnej swobody przepływu pracowników oznacza, że w celu zatrudnienia dotychczasowe zezwolenia na pracę w Niemczech i Austrii nie będą już wymagane. Niemiecki i austriacki rynek pracy od 1 maja stoją dla Polaków otworem.
Swoboda świadczenia usług
Szanse na pracę zyskają nie tylko osoby indywidualne. Dla firm otwarcie nowych rynków oznacza pełnię praw do korzystania z obowiązującej w Unii swobody świadczenia usług, gdyż branżowe ograniczenia wprowadzone Traktatem Akcesyjnym przestaną obowiązywać. Swoboda świadczenia usług zapewnia przedsiębiorstwom mającym siedzibę w jednym państwie członkowskim prawo do prowadzenia działalności i świadczenia usług w innym kraju UE, umożliwia wykorzystywanie zatrudnionych pracowników do świadczenia usług w innym państwie – delegowanie ich do innego kraju w celu realizacji zamówienia.
Pracownicy delegowani
Do 30 kwietnia 2011 roku wykonywanie przez polskie przedsiębiorstwa usług w zakresie budownictwa wraz z branżami pokrewnymi, sprzątania obiektów, inwentarza i środków transportu oraz dekoracji i wyposażenia wnętrz możliwe było wyłącznie na podstawie polsko-niemieckiej umowy z 31 stycznia 1990 roku o oddelegowaniu pracowników polskich przedsiębiorstw do realizacji umów o dzieło w ramach wyznaczonego kontyngentu i po uzyskaniu zezwoleń na pracę. W sektorach, które w Traktacie Akcesyjnym nie zostały wyraźnie wymienione, swoboda świadczenia usług obowiązuje już od chwili przystąpienia do UE bez żadnych szczególnych ograniczeń dla nowych państw członkowskich. Ponieważ od 1 maja pozwolenie na pracę nie jest wymagane w żadnym z segmentów rynku, pracownicy delegowani do pracy przed tym dniem w ramach umowy z 1990 roku po 1 maja będą mogli kontynuować wykonywanie pracy w ramach swobody świadczenia usług.
Przypomnijmy, że delegowanie to wykorzystanie zatrudnionych do świadczenia usług w innym państwie UE, czasowe skierowanie osób do pracy w oddziałach firmy oraz pracowników tymczasowych do firm użytkowników mających swoje siedziby w innych państwach członkowskich. W każdym przypadku delegowany faktycznie wykonuje czynności w innym państwie członkowskim, jednak nie istnieje uregulowany umową stosunek pracy z pracodawcą mającym tam swoją siedzibę. Niemiecki resort pracy informuje, że pracownicy delegowani do pracy w Niemczech, oprócz możliwości ochrony prawnej wynikającej z ustawodawstwa ich państwa ojczystego, mogą dodatkowo dochodzić swoich praw na podstawie ustawy o delegowaniu pracowników przed niemieckim sądem pracy.
Obywatele UE delegowani do pracy w Niemczech muszą posiadać ważny paszport lub dowód tożsamości. W przypadku przeniesienia miejsca zamieszkania do Niemiec, muszą się zameldować w urzędzie meldunkowym właściwym dla miejsca zamieszkania. Urząd ds. cudzoziemców automatycznie wystawi wówczas zaświadczenie o prawie pobytu.
Polska firma w Niemczech
Ambasada RP w Berlinie przypomina na swojej stronie internetowej, że przepisy zezwalające obywatelom polskim na założenie firmy w Niemczech, w tym na tzw. samozatrudnienie, pozostają bez zmian. Informacje na temat prowadzenia działalności gospodarczej w Niemczech udostępnia Polsko-Niemiecka Izba Przemysłowo-Handlowa.
Podejmując decyzję o własnej firmie, należy przede wszystkim spełniać następujące warunki:
- działalność gospodarcza musi być wykonywana samodzielnie (możliwe jest zatrudnianie pracowników na warunkach ogólnych),
- prace muszą być zlecane przez więcej niż jednego zleceniodawcę,
- dochody uzyskane z działalności gospodarczej muszą wystarczać na utrzymanie się i opłatę składek ubezpieczeniowych,
- w przypadku wymaganej koncesji muszą być spełnione jej warunki,
- działalność gospodarcza musi być zarejestrowana.
Działalność gospodarczą należy zarejestrować w urzędzie do spraw gospodarczych (Gewerbeamt) właściwym dla siedziby przedsiębiorstwa. Konieczne będą do tego dokumenty:
- kopia paszportu,
- dowód zameldowania,
- wypełniony formularz, w którym jest opisana działalność gospodarcza,
-
umowa kupna, dzierżawy lub najmu nieruchomości na potrzeby prowadzenia działalności gospodarczej,
-
przy zawodach związanych z wymogiem posiadania koncesji lub odpowiedniego wykształcenia (np. przy zawodach rzemieślniczych) dowód o dopuszczeniu do działalności rzemieślniczej z odpowiedniej izby rzemieślniczej.
Następnie przedsiębiorca musi przesłać informację o założeniu działalności gospodarczej do urzędu skarbowego lub osobiście powiadomić urząd o zamiarze podjęcia działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy w Niemczech są zobowiązani ponadto do wpisu do rejestru handlowego (Handelsregister), choć jego uzyskanie nie jest warunkiem rozpoczęcia działalności gospodarczej.
To nie koniec formalności. Każda osoba prowadząca działalność gospodarczą musi zameldować się w urzędzie meldunkowym w miejscu zamieszkania. Dowód zameldowania oraz dowód zarejestrowania firmy uprawniają bowiem do otrzymania potwierdzenia zezwolenia na pobyt (Freizügigkeitsbescheinigung) z urzędu ds. obcokrajowców w miejscu zamieszkania. Urząd ten wymaga udokumentowania ubezpieczenia zdrowotnego.
Podatki
Przy realizacji dostawy lub wykonaniu usługi naliczany jest podatek obrotowy (Umsatzsteuer) – odpowiednik polskiego VAT, z tym że podstawowa stawka wynosi 19 proc. Podatek dochodowy od osób fizycznych (Einkommenssteuergesetz) obejmuje wszelkie dochody danej osoby i jest obliczany od wynagrodzenia brutto. Prawo niemieckie, tak jak polskie, przewiduje pewne ulgi i odliczenia podatkowe. W Niemczech, tak jak w naszym kraju, funkcjonuje także podatek od osób prawnych.
Polska i Niemcy zawarły umowę w sprawie unikania podwójnego opodatkowania. Ponieważ jej zapisy są bardzo szczegółowe, a ich ogólnikowe przytoczenie może prowadzić do nieporozumień, odsyłamy Państwa do treści tej umowy dostępnej na stronie Ministerstwa Finansów (http://www.mf.gov.pl/dokument.php?const=3&dzial=150&id=9741). Znajdują się w niej przepisy regulujące kwestię opodatkowania podmiotów ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę (Polska lub Niemcy), źródło dochodów (majątek nieruchomy, zyski przedsiębiorstw, transport międzynarodowy, dywidendy, umowy licencyjne, zyski z przeniesienia własności majątku). Umowa określa też miejsce opodatkowania przedsiębiorstw powiązanych, podatników wykonujących wolne zawody, pracę najemną, służbę publiczną, zasiadających w radach nadzorczych i zarządach, otrzymujących emeryturę lub rentę.
Stan na dzień: 28 kwietnia 2011 roku
Podstawa prawna: „Poradnik dla szukających pracy w Niemczech” (dostępny na stronie Ambasady RP w Berlinie), „Samodzielna działalność gospodarcza w Niemczech” (informator Polsko-Niemieckiej Izby Przemysłowo-Handlowej), „Zatrudnienie i oddelegowanie pracowników z Unii Europejskiej – 50 pytań i odpowiedzi w związku z 1 maja 2011 roku” (broszura informacyjna niemieckiego resortu pracy), polsko-niemiecka umowa o unikaniu podwójnego opodatkowania