Specjalne Strefy Ekonomiczne (SSE) są to wyodrębnione z obszaru państwa tereny o specjalnych – preferencyjnych – warunkach funkcjonowania przedsiębiorstw. Zadaniem Specjalnych Stref Ekonomicznych jest stymulowanie rozwoju gospodarki danego regionu.
Przyspieszenie rozwoju jest osiągane dzięki tworzeniu nowych miejsc pracy i ograniczaniu bezrobocia, zagospodarowaniu terenów przemysłowych i infrastruktury gospodarczej. Specjalne Strefy Ekonomiczne koncentrują się na rozwoju określonych dziedzin działalności gospodarczej i eksporcie przy zagospodarowaniu zasobów naturalnych i zachowaniu zasad równowagi ekologicznej. Ponadto na obszarach tych wykorzystuje się innowacyjne rozwiązania.
Przedsiębiorcy wybierają SSE na miejsce swojej działalności gospodarczej ze względów ekonomicznych. Obszary te cechują także dobre warunki prowadzenia działalności gospodarczej. Innowacyjne technologie zwiększają konkurencyjność firm na rynku towarów i usług. Inwestorom udzielana jest pomoc publiczna w postaci zwolnień z podatku dochodowego z tytułu kosztów nowej inwestycji lub tworzenia nowych miejsc pracy.
Jednak aby móc z tego skorzystać, należy spełnić kilka wymogów. Pierwszy to stworzenie określonej liczby miejsc pracy i zatrudnianie pracowników przez ustalony czas. Kolejny to wartość inwestycji, która jest ściśle związana z czasem jej trwania. Preferowane są kontrakty długoterminowe, gdyż są korzystne zarówno dla inwestora, jak i dla danego regionu. Przedsiębiorstwo funkcjonuje w określonych i niezmiennych warunkach gospodarczo-rynkowych, zaś obszar SSE zyskuje stałe relacje podmiotów na nim gospodarujących.
Inwestycje w Specjalnych Strefach Ekonomicznych powinny wpisywać się w plan rozwoju tych terenów. Jeśli przedsiębiorstwo nie spełni tych wymogów, nie uzyska zwolnienia z podatku, może natomiast działać w strefie na warunkach ogólnych. Podstawą do korzystania z pomocy publicznej jest uzyskanie zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej na terenie SSE od spółki zarządzającej strefami w drodze przetargu łącznego lub rokowań.
Należy zaznaczyć, że zwolnienie z tytułu podatku dochodowego nie dotyczy całości dochodów wypracowanych przez inwestora, a jedynie tych, które zostały osiągnięte z działalności prowadzonej w strefie. Wielkość pomocy zależy od jej intensywności na danym obszarze oraz wielkości kosztów kwalifikujących się do objęcia tą pomocą. Zapis ten chroni budżet państwa, który mógłby być narażony na straty, gdyby z preferencyjnych warunków gospodarowania korzystały firmy produkujące towary poza SEE, a otwierające tam jedynie oddziały w celu uzyskania zwolnień podatkowych.
Wielkość pomocy z tytułu kosztów nowej inwestycji stanowi iloczyn maksymalnej intensywności pomocy i kosztów inwestycji. W województwach lubelskim, podkarpackim, warmińsko-mazurskim, podlaskim, opolskim, świętokrzyskim, małopolskim, lubuskim, łódzkim i kujawsko-pomorskim maksymalna intensywność pomocy to 50 proc., w pozostałych województwach – 40 proc. Natomiast w Warszawie można uzyskać pomoc w maksymalnej wysokości 30 proc. Do objęcia ta pomocą kwalifikują się przedsiębiorstwa działające co najmniej 5 lat, utrzymujące własności składników majątku, z którymi były związane wydatki inwestycyjne, przez 5 lat (3 lata w przypadku małych i średnich firm).
Wielkość pomocy z tytułu tworzenia nowych miejsc pracy stanowi iloczyn maksymalnej intensywności pomocy i dwuletnich kosztów płacy brutto nowo zatrudnionych pracowników, powiększonych o obowiązkowe płatności związane z ich zatrudnieniem. Przedsiębiorca objęty pomocą ma obowiązek utrzymać nowo utworzone miejsca pracy przez 5 lat (w przypadku małych i średnich firm – 3 lata).
Do niedawna przedsiębiorcy z SSE mogli liczyć także na dodatkowe preferencje – częściowe zwolnienie z CIT (w wysokości nieprzekraczającej połowy jego wartości do końca istnienia strefy), możliwość uznania za koszty uzyskania przychodu wydatków inwestycyjnych innych niż poniesionych na zakup środków trwałych.
W tej chwili rozważane są dwa projekty nowelizacji ustawy o działalności Specjalnych Stref Ekonomicznych. Pierwszy opracowało Ministerstwo Gospodarki w pierwszej połowie ubiegłego roku, drugi przygotował resort finansów niedawno. Projekty te różnią się miedzy sobą. Propozycja Ministerstwa Gospodarki uwzględnia nowe, trudne warunki rynkowe i odnosi się do możliwości redukcji określonego poziomu zatrudnienia bez utraty zezwolenia, ale nie więcej niż o 20 proc. dla wszystkich przedsiębiorców (w latach 2010–2011 o 25 proc.). Postuluje także możliwość uzyskania zezwolenia na utrzymanie istniejących miejsc pracy, zamiast konieczności deklarowania dodatkowego przyrostu zatrudnienia.
Ministerstwo Finansów natomiast nie zgadza się na obniżenie zatrudnienia i chce wprowadzenia bardziej restrykcyjnych wymogów. Resort dąży do uszczegółowienia procedury informacyjnej w przypadku cofnięcia zezwoleń, doprecyzowania zasady obliczania podatku do zwrotu oraz wymogów dokumentacyjnych.
Stan na dzień: 2 czerwca 2010 roku
Podstawa prawna: Ustawa z 20 października 1994 roku o specjalnych strefach ekonomicznych (Dz.U. z 2007 r. Nr 42, poz. 274 i z 2008 r. nr 118, poz. 746)