Podmioty gospodarcze często stosują w obrocie zaliczki na poczet wykonania usług lub dostawy towarów. Należy zauważyć, że ustawa o podatku od towarów i usług w art. 19 ust. 11 określa dla takich przedpłat specyficzny moment powstania obowiązku podatkowego - określony na dzień otrzymania zapłaty. Konsekwencją takiego uregulowania stała się konieczność odrębnego określenia sposobu dokumentowania zaliczek i faktur końcowych.
Faktura zaliczkowa
Kwestie te reguluje §10 Rozporządzenia ministra finansów z 28 marca 2011 roku w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług. Przepis precyzuje, że faktura dokumentująca zaliczkę musi zawierać:
- imiona i nazwiska lub nazwy bądź nazwy skrócone sprzedawcy i nabywcy oraz ich adresy,
- numer identyfikacji podatkowej sprzedawcy i nabywcy,
- datę wystawienia i numer kolejny faktury oznaczonej jako „FAKTURA VAT” lub „FAKTURA VAT-MP”,
- kwotę otrzymanej części lub całości należności brutto,
- daty i numery poprzednich faktur oraz sumę kwot otrzymanych wcześniej części należności brutto, o ile takowe wystąpiły,
- stawkę podatku,
- kwotę podatku,
- dane dotyczące zamówienia lub umowy, a w szczególności: nazwę (rodzaj) towaru lub usługi, cenę netto, ilość zamówionych towarów, wartość zamówionych towarów lub usług netto, stawki podatku, kwoty podatku oraz wartość brutto zamówienia lub umowy,
- datę otrzymania części lub całości należności (przedpłaty, zaliczki, zadatku, raty), jeśli nie pokrywa się ona z datą wystawienia faktury.
Faktura końcowa
Jeżeli kwota zaliczki nie obejmuje 100 proc. ceny zamówienia, sprzedawca jest również zobowiązany do wydania faktury końcowej. Sposób jej wystawienia reguluje §10 ust. 5 rozporządzenia. Faktura ta ma zawierać dane wszystkich poprzednich zaliczek, natomiast wartości w niej wykazane powinny być pomniejszone odpowiednio o kwoty wykazane w fakturach zaliczkowych. Minister finansów nie sprecyzował, w jaki sposób to pomniejsze powinno być uwidocznione na fakturach, w związku z tym należy uznać, że każdy sposób prowadzący do rezultatów wymaganych w przepisach będzie dobry.
W praktyce stosowane są dwa rozwiązania:
- Umieszczenie kwot zaliczek jako kolejnych pozycji faktury ze znakiem minus, tak aby w podsumowaniu faktury znalazły się już kwoty różnicy pomiędzy zapłaconymi zaliczkami a wartością zamówienia.
- Umieszczenie pozycji zgodnych z wykonanym zamówieniem, podsumowanie ich ze względu na stawki VAT, tak jak w zwykłej fakturze, a następnie umieszczenie poniżej linijek dotyczących zaliczek i ponownego podsumowania.
Literalne rozumienie przepisów prowadzi do wniosku, że drugi sposób jest bliższy intencji ministra, ponieważ mówi się w nim o „pomniejszeniu sumy wartości towarów” i odpowiednio podatku o sumy wynikające z faktur zaliczkowych. Sposób ten wydaje się również bardziej czytelny dla odbiorcy dokumentów.
Obawiać się jednak należy, że wygląd faktury stanowić będzie pewien kompromis pomiędzy literalnym brzmieniem przepisów a możliwościami stosowanych rozwiązań informatycznych, które nie zawsze są w stanie nadążyć za błyskawicznie zmieniającymi się przepisami. Dobrym przykładem są problemy, jakie wystąpiły z fakturami zaliczkowymi w momencie zmiany stawek VAT.
Stan na dzień: 16 maja 2011 roku
Podstawa prawna: Ustawa z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług, Rozporządzenia ministra finansów z 28 marca 2011 roku w sprawie zwrotu podatku niektórym podatnikom, wystawiania faktur, sposobu ich przechowywania oraz listy towarów i usług, do których nie mają zastosowania zwolnienia od podatku od towarów i usług