Od 11 kwietnia będą obowiązywały znowelizowane przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, wprowadzone Ustawą z 3 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rządowe uzasadnienie projektu nowelizacji wskazuje, że zmiana przepisów ma na celu usprawnienie postępowania administracyjnego przez eliminację istniejących ograniczeń, stworzenie możliwości skarżenia nie tylko samej czynności organu administracji publicznej, ale również prowadzenie przez organy administracyjne postępowania w sposób przewlekły (długotrwale nieuzasadniony), przy jednoczesnym zmotywowaniu stron postępowania do bardziej czynnego ich udziału. Tym samym wypełniona zostaje istniejąca dotychczas w kodeksie postępowania administracyjnego luka prawna.

 

W kodeksie postępowania administracyjnego (dalej k.p.a.) dotychczas istniał jedynie przepis pozwalający skarżyć bezczynność organu, nie było zaś regulacji pozwalającej skarżyć stronie przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego. Wprowadzana nowelizacja zmienia treść art. 37 § 1 k.p.a. i wskazuje, że na niezałatwienie sprawy w terminie lub na przewlekłe prowadzenie postępowania stronie postępowania administracyjnego służy zażalenie do organu wyższego stopnia nad organem zajmującym się sprawą. Jeżeli nie ma organu wyższego stopnia stronie przysługuje prawo złożenia tzw. wezwania do usunięcia naruszenia prawa do tego samego organu.

 

Istotne jest to, że na organy administracji publicznej jest nałożony obowiązek każdorazowego zawiadamiania stron o przypadku niezałatwienia sprawy w terminie. Organ obowiązany jest podać przyczyny zwłoki i wskazać nowy termin załatwienia sprawy. Zasadą wynikającą z art. 35 k.p.a. powinno być załatwianie sprawy administracyjnej bez zbędnej zwłoki. Kodeks nie określa jednak, jak należy rozumieć zwłokę w załatwianiu sprawy. Tu z pomocą przychodzi Naczelny Sąd Administracyjny, który w postanowieniu z 21 grudnia 2010 roku (sygn. II GPP5/10) napisał, że jeżeli postępowanie trwało dłużej niż to konieczne do wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych, które są istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, wówczas mamy do czynienia z przewlekłością postępowania, która narusza prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki.

 

Zgodnie z treścią art. 35, jeżeli sprawa administracyjna wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, załatwienie sprawy powinno nastąpić w terminie miesiąca lub dwóch, jeżeli jest to sprawa szczególnie skomplikowana. Istnieje również szereg przepisów szczególnych określających krótsze (np. ustawa o dostępie do informacji publicznej) lub dłuższe terminy załatwienia sprawy (np. w ustawie Prawo budowlane), aniżeli określone w art. 35 k.p.a.

 

Realia działania organów administracji niestety najczęściej okazują się inne, niż te preferowane przez regulacje ustawowe. Wprowadzona nowelizacja może przyczynić się do zmiany tej sytuacji. Jeśli organ nadrzędny uzna, że winny zwłoki w załatwieniu sprawy jest urzędnik, to zostanie on ukarany. Zgodnie z przepisami urzędnik, który z nieuzasadnionych przyczyn nie załatwił sprawy w terminie, podlega odpowiedzialności porządkowej, dyscyplinarnej lub innej przewidzianej w przepisach prawa.

 

Ustawa z 3 grudnia zmienia także przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ustawie tej znajdują się regulacje dotyczące wnoszenia skarg na działanie oraz bezczynność organów. Teraz katalog czynności, które mogą być przedmiotem zaskarżenia do sądu administracyjnego, zawiera również rozstrzygnięcie w sprawie zapoczątkowanej skargą na przewlekłe prowadzenie przez organ administracyjny postępowania.

 

Warto przy tym pamiętać, że sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na:

1) decyzje administracyjne, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;

2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie;

3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie;

4) inne niż określone w pkt 1–3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa.

 

Skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Organ w tym momencie ma jeszcze czas, aby skargę uwzględnić, co będzie równoznaczne z podjęciem kroków zmierzających do zakończenie postępowania, którego skarga dotyczy.

 

W postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Jeśli sąd pierwszej instancji uwzględni skargę, to skarżącemu przysługuje zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W wyroku uwzględniającym skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania sąd administracyjny zobowiązuje i wyznacza organowi termin do załatwienia sprawy (tj. wydania decyzji lub innego rozstrzygnięcia). Jeżeli organ nie wykonałby wyroku sądu administracyjnego uwzględniającego skargę na przewlekłość postępowania, skarżący po uprzednim pisemnym wezwaniu organu może wnieść ponownie skargę, żądając wymierzenia organowi grzywny.

 

Istotną dla każdego obywatela regulacją jest to, że strona wnosząca do sądu skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy zwolniona jest od wszelkich kosztów sądowych.

 

Omawiany stan prawny będzie obowiązywał od 11 kwietnia 2011 roku.

 

Podstawa prawna: Ustawa z 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego, Ustawa z 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Ustawa z 3 grudnia 2010 roku o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi