Ustawa z 20 stycznia 2011 roku o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa określa granice odpowiedzialności odszkodowawczej urzędników, m.in. w stosunku do przedsiębiorców. Ale nie tylko, funkcjonariusz poniesie odpowiedzialność majątkową za szkodę wyrządzoną – przy wykonywaniu władzy publicznej, za działania lub zaniechania prowadzące do rażącego naruszenia prawa – każdej osobie i każdemu podmiotowi. Muszą być jednak spełnione odpowiednie przesłanki.

 

Funkcjonariusz publiczny – osoba działająca w charakterze organu administracji publicznej, z jego upoważnienia, wykonująca w urzędzie organu administracji publicznej pracę w ramach stosunku pracy, stosunku służbowego lub umowy cywilnoprawnej, może zostać pociągnięty do odpowiedzialności majątkowej, jeśli wykonywał władzę publiczną z rażącym naruszeniem prawa. Ustawodawca wprowadza bowiem zasadę osobistej odpowiedzialności cywilnej urzędnika w przypadku działania z rażącym naruszeniem prawa, jeśli:

Powyższe trzy przesłanki muszą zostać spełnione łącznie.

 

Rażące naruszenie prawa

W katalogu sytuacji ocenianych jako rażące naruszenie prawa wymienia się:

Ustawodawca przez wykonywanie władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa rozumie także wykonywanie tej władzy bez podstawy prawnej.

 

Ustawodawca wprowadza wymóg złożenia wniosku o przeprowadzenie przez prokuratora postępowania wyjaśniającego. Jest to obowiązek kierownika podmiotu lub jednostki organizacyjnej podmiotu odpowiedzialnego, które wypłaciły osobie poszkodowanej odszkodowanie za szkodę wyrządzoną przy wykonywaniu władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa. Wniosek składa się w ciągu 14 dni od wypłaty tego odszkodowania, wraz z dowodem jego wypłaty, orzeczeniem lub ugodą, rozstrzygnięciem sprawy, kopiami akt postępowania.

 

Poszkodowanemu odszkodowanie wypłaca bowiem podmiot odpowiedzialny, którym jest – w rozumieniu ustawy – Skarb Państwa, jednostka samorządu terytorialnego lub inny podmiot, który zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego ponosi odpowiedzialność majątkową za szkody wyrządzone przy wykonywaniu władzy publicznej.

 

Prokurator przeprowadza postępowanie wyjaśniające, które ma na celu ustalenie przesłanek uzasadniających wytoczenie na rzecz podmiotu odpowiedzialnego powództwa o odszkodowanie przeciwko funkcjonariuszowi, który wykonał pracę z rażącym naruszeniem prawa. Jeśli takie przesłanki wystąpią, prokurator przed wytoczeniem powództwa wezwie pisemnie funkcjonariusza do dobrowolnego uiszczenia kwoty odszkodowania. Gdy funkcjonariusz nie ureguluje jej w ciągu 7 dni, zostanie przeciwko niemu wytoczone powództwo o odszkodowanie z tytułu szkody wyrządzonej przy wykonywaniu władzy publicznej z rażącym naruszeniem prawa. Postępowanie będzie toczyć się według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

 

Odszkodowanie zasądzane od funkcjonariusza ustala się w wysokości pełnego odszkodowania wypłaconego przez podmiot odpowiedzialny za szkodę, jednak nie może ono przewyższać kwoty dwunastokrotności miesięcznego wynagrodzenia przysługującego funkcjonariuszowi publicznemu.

 

W przypadku rażącego naruszenia prawa przez kilku funkcjonariuszy publicznych wspólnie, zostaną oni obciążeni obowiązkiem zapłaty odszkodowania stosownie do przyczynienia się do rażącego naruszenia prawa oraz stopnia ich winy. Jeśli ustalenie stopnia przyczynienia się i stopnia winy poszczególnych funkcjonariuszy nie jest możliwe, funkcjonariusze odpowiadać będą w częściach równych.

 

Nie należy się obawiać, że skoro poszkodowanemu odszkodowanie wypłaca np. Skarb Państwa, który potem powinien odzyskać wypłaconą kwotę od funkcjonariusza, który wykonywał władzę publiczną z rażącym naruszeniem prawa, to w rzeczywistości funkcjonariusz ten nie poniesie odpowiedzialności. Ustawa wyraźnie stanowi bowiem, że kto, będąc kierownikiem podmiotu odpowiedzialnego lub jednostki organizacyjnej takiego podmiotu, nie złoży do prokuratora wniosku o przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli działanie takie jest nieumyślne, kierownik podmiotu odpowiedzialnego podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.

 

Przepisy Ustawy z 20 stycznia 2011 roku o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa, opublikowanej w Dzienniku Ustaw z 16 lutego, wejdą w życie po upływie 3 miesięcy od dnia ogłoszenia, czyli 17 maja 2011 roku.

 

Stan na dzień: 14 kwietnia 2011 roku

Podstawa prawna: Ustawa z 20 stycznia 2011 roku o odpowiedzialności majątkowej funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa