Umowa o dożywocie, zwana też umową dożywocia, polega na przeniesieniu własności nieruchomości na mocy przepisów kodeksu cywilnego. Prawo własności zostaje przeniesione na nabywcę w zamian za dożywotnie utrzymanie zbywcy – dożywotnika, lub/i osoby mu bliskiej . Przedmiotem umowy o dożywocie może być nieruchomość, która jest własnością zbywcy – część powierzchni ziemi, budynek lub lokal stanowiący odrębny od gruntu przedmiot własności, udział we współwłasności nieruchomości, ale nie może być to spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego. Zbywcą może być tylko osoba fizyczna. Umowa musi być zawarta w formie aktu notarialnego. Prawo dożywocia może być wpisane do księgi wieczystej, ale nie musi. W każdym przypadku ustawodawca zadbał o ochronę interesów dożywotnika.

 

Treść umowy

Istotą umowy o dożywocie jest zobowiązanie nabywcy wobec dożywotnika do spełnienia wynikających z umowy ustaleń w zamian za przeniesienie prawa własności nieruchomości. Strony uzgadniają treść umowy i zakres zobowiązań według swoich potrzeb. Umowa dożywocia powinna precyzyjnie określać rodzaj i wielkość świadczeń. Umowy takiej nie zawiera się na określony z góry czas, obowiązki nabywcy względem dożywotnika wygasają z chwilą jego śmierci. W przypadku gdy dożywocie zostało ustanowione na rzecz kilku osób, w chwili śmierci jednej z nich ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu.

Nabywca zobowiązuje się do przyjęcia zbywcy jako domownika (użytkowanie wieczyste, służebność mieszkania), zapewnienia mu utrzymania (pokrywanie kosztów wyżywienia, przyodziania, lekarstw, opłat itp.), pomocy, sprawienia pochówku odpowiadającego miejscowym zwyczajom.

 

Renta za mieszkanie

Istnieje możliwość rozwiązania służebności w zamian za rentę na drodze sądowej. Z wnioskiem o zamianę świadczeń wynikających z umowy na dożywotnią rentę może wystąpić zarówno nabywca nieruchomości, jak i dożywotnik. Utrzymanie dożywotnika w zamian za prawo własności powinno zapewnić mu taki poziom życia, by nie musiał on pozyskiwać środków gdzie indziej.

 

Jednak podstawę do zamiany dożywocia na rentę stanowią takie stosunki między dożywotnikiem a nabywcą, że nie można wymagać, by pozostawali oni w bezpośredniej ze sobą styczności. Dożywotnik może żądać zamiany prawa dożywocia na dożywotnią rentę również wówczas, gdy nabywca sprzedał nieruchomość. Podstawą do zmiany dożywocia na rentę nie jest natomiast niewywiązywanie się nabywcy ze świadczeń określonych w umowie. Wówczas dożywotnik może wytoczyć powództwo o zasądzenie umówionych świadczeń.

 

Rozwiązanie umowy

Umowa dożywocia może być rozwiązana w wyjątkowych sytuacjach przez sąd, gdy stosunki obu stron uniemożliwiają im bezpośrednią styczność. Oceny relacji dokonuje sąd rozpoznający sprawę o rozwiązanie dożywocia. Po rozwiązaniu umowy nabywca może starać się o zwrot nakładów poczynionych na nieruchomość, zaś dożywotnik nie ma możliwości uzyskania wynagrodzenia za korzystanie przez nabywcę z nieruchomości.

 

Podatek

Umowa o dożywocie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych. Obowiązek uiszczenia podatku ma nabywca własności nieruchomości. Wysokość opłaty stanowi 2 proc. wartości rynkowej nieruchomości lub prawa użytkowania.

 

Stan na dzień: 31 maja 2010 roku

Podstawa prawna: Ustawa z 23 kwietnia 1964 roku Kodeks cywilny